Toczeń i reumatyzm

Ludzie często używają terminu „reumatyzm”, odnosząc się do wszelkiego rodzaju bólu w obrębie mięśni. Początki powstania tego terminu są bardzo odległe, a czasy jego powstania sięgają epoki rzymskiego lekarza, Galena z Pergamonu, który żył w II wieku naszej ery. Podobnie jak wielu lekarzy swoich czasów, wierzył on, że choroby medyczne pojawiały się ze względu na brak równowagi płynów w organizmie. Płyny te nazywano wówczas humorami.

Wielu chorych po 4 miesiącach w przebiegu tocznia notuje trwałą remisję po zastosowaniu protokołu DLS → czytaj więcej

Jednym z tych płynów był śluz, nazywany też flegmą (pozostałymi trzema humorami była krew, żółć i czarna żółć). Galen zauważył, że gdy ktoś jest chory na jakąś chorobę dróg oddechowych (taką, jak na przykład zapalenie płuc lub grypa), osoba ta często ma bóle stawów, jak również innych miejsc na ciele. Osoba chora na tego typu schorzenia może wydzielać dużo flegmy, odkrztuszają plwociny (rodzaj flegmy) i mając katar (inny rodzaj śluzu).

Galen uważał, że nadmiernie produkowany śluz może również wpłynąć do środka organizmu i dostać się do spoin (podobnie jak ten wypływający z korpusu z nosa do płuc). Wyraz „rheuma-” pochodzi od greckiego słowa oznaczającego „płynąć”. To czynne „wpływanie” (lub „reumatyzm”) flegmy do stawów może powodować powstawanie bólu, obrzęków i sztywności. W związku z tym, antyczny lekarz użył słowa „rheumatismos” w odniesieniu do chorób obejmujących bóle mięśni i inne bóle, w tym zapalenia stawów.

Najnowsze badania dowodzą, iż L-formy bakterii są przyczyną choroby

Określenie „reumatyzm” stało się bardziej popularne po tym, jak francuski lekarz, William de Baillou, skonstruował pierwszy nowoczesny opis stawów we wczesnych latach sześćdziesiątych siedemnastego wieku. W rzeczywistości, zapożyczył on termin „rheumatismos” od wspomnianego już Galena. Dlatego też określenie na lekarzy, którzy stali się ekspertami w leczeniu zapalenia stawów, brzmi „reumatolodzy”, czyli eksperci w leczeniu „reumatyzmu”.

Dziś lekarze uważają wyraz „reumatyzm” za bardzo niespecyficzny termin (czyli termin, który może odnosić się do kilku różnych schorzeń zamiast do jednej, konkretnej choroby). Medycyna niekonwencjonalna wykorzystuje ten termin głównie w odniesieniu do dowolnego typu bólu w obrębie ciała. Nie ma to jednak żadnego szczególnego znaczenia medycznego. Jednakże terminem określającym lekarzy, którzy zajmują się leczeniem tych warunków „reumatyzm” wciąż jest słowo „reumatolodzy”.

Około dziewięćdziesiąt procent ludzi, którzy mają toczeń, uskarżą się również na nawracające bóle stawów i mięśni w pewnym momencie trwania choroby, pojawiające się ze względu na toczeń. Ponieważ układ mięśniowo-szkieletowy jest tą częścią ciała, która może mieć najczęstszy wpływ na toczeń (powodując bóle lub „reumatyzm”), reumatolodzy stali się specjalistami poświęconymi diagnostyce i leczeniu pacjentów z toczniem. W rzeczywistości, zapalenia stawów może następować w przebiegu wszystkich tych chorów (reumatoidalne zapalenie stawów, twardzina skóry, zespół Sjogrena, zapalenie wielomięśniowe i zapalenie naczyń). Dlatego reumatolog generalnie dba o pacjentów uskarżających się na wszystkie z tych zaburzeń.

Układ mięśniowo-szkieletowy jest odpowiedzialny za przenoszenie ciała i ogólnie za całą jego motorykę. Obejmuje on mięśnie (stąd „muskulatura”), kości (stąd „szkielet”) oraz stawy. Stawy są specyficznymi zawiasami, znajdującymi się między kośćmi, które pozwalają nam się poruszać. W obrębie kości tych ludzi, którzy mają toczeń, mogą rozwijać się rozmaite problemy: takie jak osteoporoza (kruche kości, które mogą się złamać lub pęknąć) oraz martwica jałowa (gdzie dany odcinek kości umiera). Jednakże, z reguły nie pojawiają się one w bezpośredniej reakcji na stan zapalny w przebiegu toczenia. W tym rozdziale główny nacisk jest położony na bardziej szczegółowe omówienie tego, jak toczeń może wpływać na funkcjonowanie różnych części układu mięśniowo-szkieletowego.

Przeciwciała antyhydroglubulinowe (przeciwciało antyhydroglobulina, przeciwciało tyreoglobulina, TgAb)

Około dziesięć procent pacjentów chorujących na toczeń będzie miało również towarzyszące mu autoimmunologiczne choroby tarczycy. Wysokie stężenia TgAb znaleziono szczególnie w zaburzeniu tarczycy zwanym tarczycą Hashimoto, ale mogą one występować także w innych chorobach autoimmunologicznych tarczycy, takich jak na przykład choroba Gravesa.

Wielu chorych po 4 miesiącach w przebiegu tocznia notuje trwałą remisję po zastosowaniu protokołu DLS → czytaj więcej

Przeciwciała peroksydazy tarczycowej (przeciwciała tyroperoksydazy, przeciwciała TPO, przeciwciała TPOAb)

Około dziesięć procent pacjentów, którzy cierpią z powodu tocznia, będzie miało również towarzyszące mu autoimmunologiczne choroby tarczycy. Przeciwciało peroksydazy tarczycy występuje w dużych ilościach szczególnie w zaburzeniu tarczycy zwanym tarczycą Hashimoto, ale może również pojawić się w innych chorobach autoimmunologicznych tarczycy, takich jak na przykład choroba Gravesa.

Wielu chorych po 4 miesiącach w przebiegu tocznia notuje trwałą remisję po zastosowaniu protokołu DLS → czytaj więcej

Przeciwciała receptora hormonu tyreotropowego

Przeciwciała receptora hormonu tyreotropowego, przeciwciała receptora TSH, wiązanie immunoglobulinowe hamujące tyreotropinę, receptor immunoglobulinowy hamujący TRAb i TBII, wiążące TSH.

Około dziesięć procent ludzi, którzy chorują na toczeń, będzie również zaangażowanych w autoimmunologiczne choroby tarczycy. Pojawienie się przeciwciał receptora tyreotropiny u ludzi, którzy mają autoimmunologiczne schorzenia tarczycy, nazywane jest chorobą Gravesa-Basedowa, która z kolei powoduje nadczynność tarczycy i powiększoną tarczycę (wola).

Wielu chorych po 4 miesiącach w przebiegu tocznia notuje trwałą remisję po zastosowaniu protokołu DLS → czytaj więcej

Przeciwciała transglutaminazy tkankowej

Przeciwciała transglutaminazy tkankowej są bardzo użyteczne w diagnozowaniu choroby autoimmunologicznej zwanej chorobą trzewną, która powoduje problemy z absorpcją substancji odżywczych w jelitach. Przeciwciałami anty-tTG mogą być IgG (immunoglobulina G) lub IgA (immunoglobulina A).

Wielu chorych po 4 miesiącach w przebiegu tocznia notuje trwałą remisję po zastosowaniu protokołu DLS → czytaj więcej

Przeciwciała transglutaminazy tkankowej w postaci IgA są wysoce specyficzne dla chorych na celiakię. Przeciwciało to rzadko pojawia się jednak u osób z toczniem. Ludzie, którzy chorują na toczeń, narażeni są jednak na zwiększone ryzyko wystąpienia u nich choroby trzewnej w stosunku do normalnej populacji. Jeżeli osoba, która ma toczeń, ma również objawy sugerujące chorobę trzewną, pozytywny wynik IgA w postaci anty-tTG może pomóc w dokonaniu diagnozy celiakii. Zobacz także: przeciwciała endomysial.

Test aglutynacji cząstek krętka bladego (TPPA)

Jest to kolejny test potwierdzający obecność u pacjenta choroby przenoszonej drogą płciową, zwanej kiłą. Ponieważ ludzie z toczniem mogą mieć fałszywie dodatnie testy kiły (RPR i VDRL), ważne jest, aby wykonać u nich również dodatkowe testy TPPA lub FTA ABS.

Wielu chorych po 4 miesiącach w przebiegu tocznia notuje trwałą remisję po zastosowaniu protokołu DLS → czytaj więcej

Jeżeli początkowe pozytywne wyniki badań RPR i VDRL okażą się sprzeczne z negatywnym wynikiem analizy TPPA, wtedy taka osoba ma fałszywie dodatni test na kiłę w ramach tocznia. Jeśli natomiast wynik testu TPPA jest dodatni, oznacza to, że dana osoba została zarażona kiłą w pewnym momencie w przeszłości oraz wymaga oceny obecnego stanu choroby i podjęcia ewentualnego leczenia (jeśli nie zrobiła tego wcześniej).

Badanie laboratoryjne chorób wenerycznych (VDRL)

Jest to kolejne badanie przesiewowe stosowane do diagnozowania obecności syfilisu (patrz także: szybki plazmowy test Reagina). U piętnastu do trzydziestu procent pacjentów, którzy chorują na toczeń, wynik tego testu będzie pozytywny – jednak dzieje się tak z powodu obecności u nich przeciwciał antyfosfolipidowych, a nie ze względu na zarażenie kiłą.

Wielu chorych po 4 miesiącach w przebiegu tocznia notuje trwałą remisję po zastosowaniu protokołu DLS → czytaj więcej

Taki stan określa się wówczas „fałszywie dodatnim wynikiem testu na syfilis”. Lekarz powinien wykonać w takim przypadku inne badanie, takie jak na przykład test aglutynacji Treponema lub badanie absorpcji fluorescencyjnej przeciwciał krętkowych, aby sprawdzić, czy dana osoba rzeczywiście została zainfekowana przez syfilis, czy może badanie VDRL pokazało fałszywie dodatni wynik testu ze względu na obecność u pacjenta z toczniem.

Przeciwciała SSB (zespół anty-Sjögrena B, Sjögrena Anti-SS-B, anty-SSB i przeciwciała LA)

Przeciwciała anty-SSB zwykle pojawiają się u tych pacjentów, którzy wykazują pozytywne wyniki również dla przeciwciał anty-SSA. Przeciwciała te są wykrywalne u piętnastu do dwudziestu pięciu procent z toczniem oraz u czterdziestu do sześćdziesięciu osób z zespołem Sjogrena.

Wielu chorych po 4 miesiącach w przebiegu tocznia notuje trwałą remisję po zastosowaniu protokołu DLS → czytaj więcej

Obecność omawianego antygenu powoduje powstanie prążkowego obrazu ANA podczas badania metodą IFA. Niezwykłe jest to, iż osoba, u której wykryto pomyślny wynik dla anty-SSB, niekoniecznie ma jednocześnie pozytywny wynik przeciwciał anty-SSA. Natomiast pacjenci, którzy mają SLE, a przy tym są pozytywni zarówno dla badania anty-SSA, jak i dla przeciwciał SSB, są mniej narażeni na pojawienie się i rozwój choroby nerek. Kobiety, których wynik badania przeciwciał anty-SSB wypadł pozytywnie i które zaszły w ciążę, narażone są na nieznaczne ryzyko urodzenia dziecka z toczniem noworodkowym. Ponadto, pacjenci, którzy chorują na toczeń oraz wykazują pozytywny odczyn przeciwciał anty-SSB, znajdują się w grupie wysokiego ryzyka zachorowania na zespół Sjogrena z upływem czasu.

Przeciwciała SSA (zespół anty-Sjögrena, Sjögrena Anti-SS-A, anty-SSA, przeciwciała RO)

Anty-SSA i przeciwciała anty-SSB odkryto po raz pierwszy w 1961 roku u pacjentów, którzy mieli zespół Sjogrena. Jest to układowa choroba autoimmunologiczna, która powoduje suchość oczu i suchość w ustach. Terminy medyczne stosowane dla tego schorzenia to „syndrom Sjögrena-A” i „syndrom Sjögrena-B” (lub w skrócie SSA i SSB).

Wielu chorych po 4 miesiącach w przebiegu tocznia notuje trwałą remisję po zastosowaniu protokołu DLS → czytaj więcej

Następnie, w 1969 roku, kolejne laboratorium opisało obecność tych przeciwciał u ludzi, którzy mieli toczeń. Antygenom nadano nazwy „anty-RO” i „anty-LA”. Litery „RO” i „LA” oznaczają dwie pierwsze litery nazwisk pacjentów z toczniem, u których po raz pierwszych znaleziono te przeciwciała. Badacze wykazali później, że przeciwciała anty-SSA były takie same, jak anty-RO, natomiast przeciwciała anty-SSB były tożsame z przeciwciałami anty-LA. Obecnie to nazewnictwo stosuje się zamiennie: anty-SSA oznacza to samo, co anty-RO, a anty-SSB oznacza to samo, co anty-LA.

Anty-SSA występuje bardziej powszechnie, niż anty-SSB, a jego wykrywalność u osób z toczniem waha się od dwudziestu do sześćdziesięciu procent (w zależności od danej populacji pacjentów oraz metody laboratoryjnej, jaką zastosuje się do wykrywania przeciwciał). Dla porównania, pozytywny wynik na obecność omawianych przeciwciał wykazuje od siedemdziesięciu pięciu do dziewięćdziesięciu pięciu procent w przypadku osób z zespołem Sjogrena.

Najnowsze badania dowodzą, iż L-formy bakterii są przyczyną choroby

Należy jednak pamiętać, iż przeciwciała anty-SSA mogą pojawiać się także w innych zaburzeniach autoimmunologicznych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów, twardzina skóry i zapalenie wielomięśniowe. Ich obecność może zostać również wykryta u ludzi, którzy nie mają żadnej znanej choroby współistniejącej. Pacjenci, którzy mają toczeń, a u których pojawiła się obecność przeciwciał anty-SSA, narażeni są na zwiększone ryzyko wystąpienia u nich następujących schorzeń: wysypki wynikającej z ekspozycji na słońce (zwłaszcza podostrego tocznia skórnego), zapalenia płuc, zapalenia wątroby, zapalenia trzustki, zapalenia serca, obniżenia liczby płytek krwi oraz zmniejszenia liczby limfocytów. Ponadto, choć zdarza się to rzadko, wielu pacjentów, którzy chorują na toczeń, a którzy mają negatywne wyniki dla ANA, okazuje się być pozytywnymi dla obecności u nich anty-SSA.

Jednym z najważniejszych potencjalnych problemów jest to, że przeciwciało jest zdolne do przejścia przez łożysko i wniknięcia w strukturę płodu kobiety, która wykazuje pozytywną reakcję na ten antygen. Przeciwciała te mogą potencjalnie powodować uszkodzenia tkanek w sercu lub skórze dziecka, którego matka ma dodatni wynik badania na obecność anty-SSA. Na szczęście występuje to tylko u około jednej z pięćdziesięciu matek, które wykazują pozytywny odczyn dla anty-SSA.

Przeciwciała Smith – Anti-Smith, przeciwciało Sm

Przeciwciało anty-Smith zawarte jest w ekstrahowalnych przeciwciałach jądrowych wraz z przeciwciałami anty-RNP. U piętnastu do trzydziestu procent osób z toczniem występują dodatnie wyniki dla obecności przeciwciał anty-Smith. Jego obecność powoduje pojawienie się prążkowego obrazu ANA a badaniu metodą IFA. Antygen zazwyczaj występuje wraz z anty-RNP.

Wielu chorych po 4 miesiącach w przebiegu tocznia notuje trwałą remisję po zastosowaniu protokołu DLS → czytaj więcej

Innymi słowy, gdy wynik badania na przeciwciała anty-SM jest dodatni, również wynik anty-RNP zwykle jest pozytywny. Lekarze po raz pierwszy opisali przeciwciała anty-Smith na przykładzie początkującej aktorki o nazwisku Stephanie Smith. Po zdiagnozowaniu u niej toczeń w 1959 roku, zmarła po dziesięciu latach choroby, w 1969 roku, w wieku 22 lat. Odkryte wówczas przeciwciało zostało nazwany właśnie od nazwiska tej kobiety.

Najważniejszą cechą przeciwciała anty-Smith jest to, że jest ono bardzo specyficzne dla tocznia; rzadko pojawia się u pacjentów, którzy nie mają tocznia lub innych chorób autoimmunologicznych. Jest to tak charakterystyczne dla pacjentów chorujących na toczeń, że zostało wliczone w do kryteriów klasyfikacyjnych dotyczących toczenia układowego według American College. Nie ma jednoznacznych dowodów, że poziom omawianego przeciwciała waha się wraz z aktywnością choroby. Dlatego też ten test jest użyteczny do diagnozy toczenia, a nie w monitorowaniu tego, jak toczeń odpowiada na zastosowaną terapię.