Nerki i toczeń

Toczniowe zapalenie nerek występuje u znaczącej liczby osób z toczniem, pojawiając się aż w czterdziestu do pięćdziesięciu procent przypadków w pewnym momencie życia pacjenta. Warunkami medycznymi zdiagnozowania tego jest zarówno obecność tocznia, jak i toczniowego kłębuszkowego zapalenia nerek. Takie statystyki są głównym powodem, dla którego lekarze zalecają pacjentom wykonywanie co kilka miesięcy regularnych badań krwi i moczu (nawet jeśli pacjent czuje się dobrze), właśnie z powodu toczniowego zapalenia nerek.

Wielu chorych po 4 miesiącach w przebiegu tocznia notuje trwałą remisję po zastosowaniu protokołu DLS → czytaj więcej

W krajach słabo rozwiniętych, gdzie nowoczesna opieka zdrowotna nie jest ogólnie dostępna, toczniowe zapalenie nerek nadal jest główną przyczyną śmierci. Natomiast w krajach rozwiniętych, takich jak na przykład Stany Zjednoczone, większość ludzi, u których rozwinie się toczniowe zapalenie nerek bardzo dobrze reaguje na zastosowane leczenie. Jeśli lekarze zidentyfikują chorobę na jak najwcześniejszych etapach (za pomocą badań moczu i badań krwi), wprowadzane terapie przynoszą na ogół bardzo dobre wyniki.

Wśród moich własnych pacjentów, których leczyłem w ciągu ostatnich dwudziestu lat, nigdy nie miałem pacjenta, który wymagałby dializy z powodu tocznia nerek, jeśli tylko taka osoba regularnie stosowała się do zalecanych dalszych wizyt i zabiegów. Chociaż u pięćdziesięciu do sześćdziesięciu procent ludzi, którzy mają toczeń układowy, nigdy nie rozwiną się żadne znaczące problemy z zaangażowaniem nerek, to schorzenie jest w rzeczywistości o wiele bardziej powszechne, niż kiedyś sądzono. W 2012 roku przeprowadzono kompleksowe badania, polegające na wykonaniu biopsji nerek u chorych na toczeń, u których nie wykazano żadnych dowodów zaangażowania nerek w chorobę na podstawie badań moczu lub krwi. Wyniki biopsji pokazały, że aż pięćdziesiąt osiem procent z pacjentów miało jakiś stan zapalny występujący w nerkach z powodu tocznia.

Najnowsze badania dowodzą, iż L-formy bakterii są przyczyną choroby

Dlatego, nawet jeśli zwykłe badania krwi i nerek sugerują, że pacjenci czują się dobrze, nadal istnieje duża szansa na aktywność tocznia w nerkach. Nerki są przy tym narażone na jeszcze większe pogorszenie ich stanu, jeśli nie będą ściśle monitorowane pod nadzorem lekarza. Czasami przekonanie kogoś, kto czuje się dobrze, aby kontynuował regularne odwiedzanie laboratorium w celu przeprowadzania kolejnych badań może być trudne. Jeśli jednak pacjent zdaje sobie sprawę, że jego toczeń może być aktywny, nawet jeśli czuje się perfekcyjnie i wyniki jego badań są normalne, dobrze jest, by jego lekarz zwrócił mu uwagę na możliwość pojawienia się potencjalnych problemów tak wcześnie, jak to tylko możliwe. Lekarz może w ten sposób dostarczyć pacjentowi wartościowej motywacji, potrzebnej do podjęcia decyzji o wykonywaniu przez pacjenta regularnych badań diagnostycznych.

Taka osoba koniecznie musi ściśle trzymać się zaleceń reumatologa. Nie znaczy to oczywiście, że wszyscy pacjenci z toczniem muszą mieć koniecznie wykonywaną biopsję nerek. Jeśli jednak pokażą się dowody na obecność łagodnego zapalenia nerek (to znaczy aktywne zapalenie nerek ujawni się w wyniku biopsji, chociaż wyniki badania moczu będą normalne), należy zalecić pacjentowi intensywny schemat leczenia. Takiej osobie podaje się wówczas leki, takie jak hydroksychlorochina (Plaquenil), co prawdopodobnie jest najodpowiedniejszą metodą leczenia.

Toczeń układu moczowego dotyka głównie nerek, powodując odkładanie się kompleksów immunologicznych z krwi w kłębuszkach filtrujących. Kompleksy immunologiczne są ważnymi produktami ubocznymi, wytwarzanymi przez układ odpornościowy w postaci różnych cząsteczek immunologicznych powiązanych ze sobą. Gdy przeciwciała połączą się z antygenami, na zasadzie dopasowania „klucz do zamka”, to połączenie przeciwciał z antygenem jest właśnie wspomnianym kompleksem immunologicznym. Powstawanie kompleksów immunologicznych jest normalnym zjawiskiem, odbywającym się u każdego człowieka. U osób, które mają toczeń, układ immunologiczny może mieć nieprawidłowe typy kompleksów immunologicznych w dużych ilościach, co prowadzi do pojawienia się stanu zapalnego i uszkodzeń różnych części ciała.

U osoby, która choruje na toczeń, przeciwciała tocznia (takie jak anty-DS DNA) mogą dołączyć do antygenów docelowych tocznia (w tym przykładzie będą to DS DNA), wraz z różnymi cząsteczkami dopełniającymi. W wyniku tego, tak złożone cząsteczki mogą utknąć w dużych ilościach we krwi naczyń krwionośnych nerki. Wydaje się, że przeciwciała anty-ds DNA są podstawowym przeciwciałem, przyczyniającym się do uszkodzenia nerek u większości pacjentów. Układ odpornościowy pacjenta z toczniem produkuje bardzo dużo tych kompleksów immunologicznych (które zawierają przeciwciała anty-DS), co w konsekwencji powoduje stan zapalny.

Ilość poszczególnych cząsteczek układu odpornościowego, zwanych cząsteczkami uzupełniającymi, zostaje w tym procesie znacząco uszczuplona. U wielu ludzi, którzy mają toczeń, poziomy anty-DS DNA mogą wzrosnąć, natomiast poziomy dopełniaczy C3 i C4 mogą się zmniejszyć, co odzwierciedla opisany powyżej proces. Reumatolodzy często zlecają pacjentom z toczniem wykonywanie dokładnych badań krwi w regularnych odstępach czasu, szukając na tej podstawie ewentualnych wczesnych objawów toczniowego zapalenia nerek. W niektórych przypadkach pacjentów z toczniem, reumatolodzy mogą zaobserwować zwiększenie stężenia anty-DS DNA we krwi (co odzwierciedla większą liczbę kompleksów immunologicznych anty-DS DNA), a także obniżenie poziomu C3 i C4 (ponieważ cząsteczki te są wykorzystywane w procesie zapalnym tocznia do wytwarzania wspomnianych kompleksów immunologicznych). To może zaalarmować lekarza w celu zwrócenia baczniejszej uwagi na stan pacjenta, ponieważ może istnieć u niego zwiększona szansa na powikłania tocznia, ewentualnie pojawienie się innej choroby współistniejącej.